Cách tính tỉ lệ PFC cho trẻ thiếu Citrin

Tỉ lệ PFC (Protein : Fat : Carbohydrate Ratio) hay một số nơi sẽ gọi là tỉ lệ PLG (Protein : Lipid : Glucid Ratio) là tỉ lệ năng lượng của chất đạm, béo, đường bột trong chế độ ăn của trẻ (Lưu ý quan trọng đây là tỉ lệ về mặt năng lượng, không phải tỉ lệ số gam).

Trẻ thiếu citrin cần điều chỉnh tỉ lệ này khác với chế độ ăn của trẻ thông thường. Nhìn chung, tỉ lệ PFC của trẻ thông thường dao động trong khoảng 10–15%: 25–35%: 50–60%, với trẻ thiếu Citrin tỉ lệ chất béo và chất đạm sẽ cao hơn một chút, tỉ lệ PFC mà trẻ thiếu Citrin cần đạt trong khoảng 15–25% : 40–50% : 30–40%. Tuy nhiên trên thực tế, rất khó để ước lượng chất béo bao nhiêu là đủ, chất đường bột giảm bao nhiêu là đủ, và đôi khi đi dạo trong siêu thị thấy các món ăn có ghi rõ thành phần, nhưng bố mẹ vẫn đắn đo liệu con có ăn được hay không.

Trong điều kiện tối ưu nhất, trẻ thiếu citrin nên tham vấn ý kiến bác sĩ dinh dưỡng về thức ăn mà con được ăn. Tuy nhiên, để con có được chế độ ăn đa dạng hơn, phù hợp với điều kiện gia đình, mà vẫn an toàn trong thời gian đợi tư vấn từ khoa dinh dưỡng, bố mẹ có thể tham khảo hướng dẫn sau nhé.

Lưu ý: Đôi khi thực đơn của các con khi đi khám sẽ được điều chỉnh cân đo đong đếm cho từng trẻ, tùy thuộc độ tăng trưởng, chỉ số xét nghiệm, sở thích ăn uống của các con, dẫn đến việc khó thực hiện, hoặc điều chỉnh vượt ngoài tỉ lệ PFC tối ưu. Khi đó, các con vẫn nên tuân thủ theo hướng dẫn của khoa dinh dưỡng, và hỏi lại bác sĩ của bé nếu còn thắc mắc các mẹ nhé.

Sơ lược về chế độ ăn cho trẻ thiếu citrin đã được nêu trong bài viết trước, bài hôm nay sẽ tập trung về cách tính tỉ lệ PFC thôi các mẹ nha.

Bước 1: Xác định món mà mình muốn nấu, tổng hợp nguyên liệu kèm theo số gam thực phẩm.

Ví dụ: món trứng chiên bắp

• 1 lòng đỏ trứng gà (30g)
• 20g bắp nếp hạt
• 10g bột bắp
• 20g tôm lột
• 5g dầu ăn
• 10g bột MCT

Bước 2: Truy cập nguồn dữ liệu thực phẩm đáng tin cậy

Bạn có thể là trung tâm dữ liệu thực phẩm USDA (USDA’s FoodData Central) hoặc bảng thành phần thực phẩm Việt Nam 2007 (các bạn có thể tìm google có bảng pdf để bấm search thực phẩm cho dễ nha), có thể tra cứu nhanh bằng các app có nguồn dữ liệu đáng tin cậy.

Bước 3: Tìm thành phần của từng loại nguyên liệu và nhập vào dữ liệu tương ứng

Các bạn lưu ý đơn vị của thực phẩm được liệt kê thường là 100g, vì vậy khi nguyên liệu chỉ có 30g thì cần chia số Protein, Lipid, Glucid tương ứng với 30g đó.

Ví dụ trong hình tìm thành phần lòng đỏ trứng gà.

100g lòng đỏ trứng gà có 13.6g protein, 29.8g lipid (fat), 1.0g glucid (carbohydrate)

à Với 30g lòng đỏ, nhập vào tương ứng 4.1g protein, 8.9g fat, 0.3g carbohydrate

Các thực phẩm sau nhập tuần tự như vậy đến hết công thức

Bước 4: Cộng số gam tất cả chất đa lượng (protein, fat, carbohydrate) của từng loại thực phẩm

Ví dụ, dòng màu đỏ

Bước 5: Tính năng lượng của từng loại protein, fat, carbohydrate

1g protein –> 4 kcal
1g fat –> 9kcal
1g carbohydrate –> 4 kcal

Với công thức ở trên, tổng món trứng chiên bắp có 9.2g protein (tương tứng 36.6kcal), 22.3g fat (tương ứng 200.3kcal), 18.9g Carb (tương ứng 74.7kcal)
à Như vậy toàn bộ món ăn cung cấp tổng năng lượng là 36.6 + 200.3 + 74.7 = 312.6kcal

Bước 6: Tính tỉ lệ PFC (Protein : Fat : Carbohydrate)

%Protein = 36.6 : 312.6 x 100 = 12%
%Fat = 200.3 : 312.6 x 100 = 64%
%Carb = 75.7 : 312.6 x 100 = 24%

Như vậy, tỉ lệ năng lượng PFC = 12% : 64% : 24%

Bước 7: Điều chỉnh công thức (nếu cần)

Nếu công thức khi tính không phù hợp với chế độ ăn cho trẻ thiếu citrin, cần điều chỉnh thành phần cho phù hợp hơn và xem lại tỉ lệ PFC sau điều chỉnh.

Một số lưu ý khác về tỉ lệ PFC

Ngoài việc đạt được đúng tỉ lệ PFC, trẻ nên ăn đa dạng chất béo từ nhiều nguồn thức ăn khác nhau, không nên phụ thuộc vào chất béo động vật. Ví dụ như các con có thể tăng cường chất béo từ đậu hạt, dầu thực vật, cá béo, quả bơ …

Cả ngày con sẽ ăn rất nhiều món, việc tính tỉ lệ PFC cho trẻ giúp tỉ lệ PFC được giữ trong ngưỡng cho phép, nghĩa là con có thể ăn không hết một bữa ăn mẹ nấu, nhưng nếu con ăn đều các thức ăn trong bữa ăn của con, không đặc biệt lựa chọn ăn hay bỏ thực ăn nào, thì tỉ lệ PFC của con vẫn trong giới hạn cho phép.

Việc tính tỉ lệ PFC sẽ giúp mẹ ước lượng được thức ăn như thế nào là phù hợp với con, hỗ trợ việc đi nhà trẻ con sẽ ăn được với các bạn tốt hơn mà không phải giới hạn quá mức chất đường bột. Vì một số trẻ khi lớn hơn, bước vào giai đoạn không triệu chứng, nếu mẹ kiểm soát không tốt chế độ ăn sẽ làm diễn tiến bệnh nặng hơn.

Ngoài tỉ lệ PFC, mẹ còn cần quan tâm về một số yếu tố dinh dưỡng khác, ví dụ tỉ lệ MCT, lựa chọn sữa có đường galactose hay không, thời gian nhịn ăn bao lâu là phù hợp… Những yếu tố này mẹ cần đi khám để được tư vấn, đặc biệt ở giai đoạn trẻ dưới 1 tuổi các mẹ nhé.

Bài viết này mình muốn viết lâu rồi nhưng chưa có thời gian, nay nhờ nhóm Citrin Foundation cung cấp các phiếu hướng dẫn và file excel mà mình đã có động lực hơn để viết bài này, các bước ở trên mình dịch từ hướng dẫn của Citrin Foundation nhưng có thêm thắt một số ý để phù hợp hơn cho các bé ở Việt Nam. Các mẹ có thể tham khảo bài viết gốc ở trang chủ của Citrin Foundation nhé (trong phần Resources nha, tại đây các bạn có thể tìm được thêm nhiều phiếu hướng dẫn khác cho trẻ thiếu citrin nữa nhé).

Bài viết được viết ngày 19/02/2025.

Bác sĩ Nguyễn Chơn Minh Hiếu
khoa Dinh dưỡng – Tiết chế, BV Nhi Đồng 1

———————————

Danh mục bài viết cho trẻ thiếu Citrin:
👉 Phần 1: Tổng quan về bệnh thiếu Citrin
👉 Phần 2: Ăn dặm
👉 Phần 3: Lựa chọn Lactose-free hay không
👉 Phần 4: cách tính tỉ lệ PFC

👉 Hoạt động tư vấn dinh dưỡng cho trẻ thiếu Citrin (online)

Công thức món ăn cho trẻ thiếu Citrin:

👉 Cử phụ: Panna Cotta
👉 Cử phụ: Pudding bơ sữa